مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی

چکیده خودکفایی در محصول برنج از اولویت‌های سیاست کشاورزی کشور نیجریه قلمداد می‌شود و این مقاله درصدد آن است سطح خودکفایی محصول برنج را مورد بررسی قرار دهد. بدین منظور، داده‌های سری زمانی برای دوره 1980 تا 2018 از طریق روش اقتصادسنجی خودرگرسیون پویا با وقفه توزیع شده برای الگوسازی بازار برنج نیجریه مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد کشش قیمتی شلتوک معادل 206/0 و بدون معنی است. همچنین، سیاست ملی تضمین مالی کاشت برنج تأثیر مثبت بر نواحی کاشت برنج داشت. وقفه متغیر عملکرد و وقفه سطح کشت با تأثیر مثبت به افزایش عملکرد و سطح زیرکشت منجر شده است. کشش خود قیمتی تقاضای برنج و کشش قیمتی متقاطع، به‌ترتیب، -0.321 و 0.193 برآورد شد، که کشش قیمتی متقاطع به جایگزینی با گندم اشاره دارد. پیش‌بینی دوره ده ساله با استفاده از کشش‌های به‌دست آمده نشان داد، تا سال 2028، افزایش تولید برنج نسبت به کاهش واردات به خودکفایی تا سطح 71 درصد منجر می‌شود. همچنین، سطح متوسط خودکفایی سالیانه 53 درصد، معادل 3.85 میلیون تن از وادرات برنج، برآورد شد. با استفاده از این نتایج، انتظار می‌رود خودکفایی برنج در نیجریه تا سال 2028 محقق نشود، و تنها در صورت بهبود عملکرد برنج از طریق استمرار سیاست‌های حمایتی تحقق خودکفایی ممکن خواهد بود.

چکیده این پژوهش با هدف بررسی انگیزه‌ها و نگرش‌های مصرف‌کنندگان به انتخاب شکلات و تأثیر آن بر قصد خرید انجام شد. برای این منظور با استفاده از مدل معادلات ساختاری تأثیر متغیرهای سلامت، خلق و خو، کنترل وزن، شکلات‌گرایی، حسی، بسته‌بندی، قیمت و اعتماد به برند بر قصد خرید شکلات بررسی شده است. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که تنها متغیر خلق تأثیر مثبت و معناداری بر اعتیاد به شکلات دارد. همچنین متغیرهای اعتماد برند، بسته‌بندی و قیمت بر قصد خرید شکلات تأثیر مثبت، مستقیم و معناداری دارند. متغیرهای خلق و خو و بسته‌بندی با تفاوت زیادی تأیید شده‌اند که نشان می‌دهد این دو عامل از نظر مصرف‌کننده بسیار مهم هستند. بنابراین روحیه مصرف‌کنندگان می‌تواند تأثیر بسزایی در مصرف شکلات داشته باشد. علاوه بر این، بسته‌بندی جذاب این قابلیت را دارد که توجه مصرف‌کنندگان را به خود جلب کند و اطلاعات مهمی را در مورد محصول از جمله طعم، مواد تشکیل دهنده و ارزش غذایی منتقل کند. همچنین اکثر مصرف‌کنندگان محصولات شکلات را از برندهای مورد اعتماد خود خریداری می‌کنند، بنابراین در این مورد معمولاً برندهای معروف و معتبر دارای مزیت هستند، حساسیت قیمت در گروه‌های مصرف‌کننده متفاوت است. این عوامل اغلب به هم مرتبط هستند و اهمیت آنها ممکن است بسته به ترجیحات فردی، جمعیت‌شناسی و روند بازار متفاوت باشد.

چکیده برنج یکی از محصولات مهم کشاورزی بوده که بهبود بهره‌وری عوامل آن پیش‌شرط اساسی افزایش تولید این محصول است. هدف مطالعه حاضر تجزیه رشد بهره ­وری کل عوامل تولید محصول برنج در ایران است. داده­ های موردنیاز برای استان‌های مختلف و مربوط به دوره زمانی 1399-1379 از وزارت جهاد کشاورزی و مرکز آمار ایران تهیه گردید. با بکارگیری رهیافت پارامتریک (رهیافت مرزی تصادفی)، رشد بهره­ وری و مؤلفه­ های اثرگذار آن ازجمله تغییرات مقیاس و تکنولوژی مورد ارزیابی قرار گرفتند. با برآورد تابع هزینه ترانسلوگ، میانگین رشد سال­های مورد مطالعه بهره­ وری کل عوامل 1/2 درصد محاسبه شد. بر طبق یافته­ ها، رشد بهره ­وری عوامل تولید در کشور مثبت بوده است وعمده این تغییرات ناشی از بهبود تکنولوژی­های مورد استفاده بوده است. از آنجائی‌که تغییر تکنولوژی سهم قابل ملاحظه­ای در ارتقای بهره ­وری عوامل در این رهیافت دارا است لذا توصیه می­ شود که در فرآیند تولید محصول برنج از نمادهای فناوری شامل بذر اصلاح شده، ماشین­ های مناسب، کودها و محلول­های تغذیه­ ای بهره­ گرفته شود. نتایج حاصله از اطمینان کافی برخوردار بوده و پیشنهاد می­ شود در مطالعات آتی نیز حتی­ الامکان از رویکرد پارامتری استفاده به عمل­ آید.

چکیده صادرات محصولات کشاورزی یکی از راهبردهای توسعه صادرات غیرنفتی و رشد پایدار اقتصادی در کشورهای در حال توسعه به شمار می‌آید. زعفران به‌عنوان یک محصول صادراتی دارای اهمیت ویژه‌ای در صادرات غیرنفتی ایران است. از آنجا‌که ایران در صادرات زعفران در بین چهار کشور برتر جهان قرار دارد، هدف این مطالعه اولویت‌بندی بازارهای هدف زعفران ایران بر اساس شاخص‌های رقابت بازاری و محاسبه مزیت‌نسبی و شاخص پایداری صادرات آن در جهان و کشورهای هدف صادراتی ایران می‌باشد. مقایسه ساختار بازار جهانی محصول طی دوره 2003-2022 نشان داد که با وجود سهم بالای کشورهای ایران، اسپانیا، انگلیس و نیجریه در بیشتر سال‌ها، ساختار بازار به شکل انحصار چند جانبه باز و بسته و در برخی سال‌ها بنگاه مسلط بوده است که بیانگر افزایش تعداد رقبا و رقابتی شدن بازار صادراتی این محصول است. ایران با متوسط سهم 6/13 درصدی در بازار صادرات زعفران و تولید بیش از 80 درصد زعفران، به‌طور مستقیم سهمی در صادرات جهانی نداشته و بیشتر زعفران ایران به کشورهایی مانند امارات، اسپانیا، چین و عمان صادر می‌شود و از آنجا مجددا به سایر کشورها صادر ‌می‌گردد که لازم است برای این منظور استراتژی‌هایی مانند توسعه بازار و برندسازی در اولویت قرار داده شود. نتایج نشان داد در سال 2022 چهار کشور نیجریه، سریلانکا، ایران و اسپانیا 93 درصد از کل صادرات جهان را به خود اختصاص داده‌اند و میانگین رتبه مقدار صادرات برای کشور ایران در دوره مورد مطالعه در بازار صادراتی زعفران رتبه 2 را به خود اختصاص داده است. همچنین ایران با شاخص پایداری صادرات کمتر از یک (96/0) صادرات پایداری داشته است اما روند تغییر این شاخص بیانگر کاهش پایداری ایران است. نتایج نشان داد که عمده صادرات زعفران ایران تنها به چهار کشور صورت می‌پذیرد و ترکیب این کشورها نیز ثابت نیست، لذا توجه به گسترش بازارهای هدف صادراتی به‌ترتیب با اولویت کشورهای چین، امارات، اسپانیا، هند، آمریکا، آلمان، فرانسه، ایتالیا، سوئد و کویت به‌ترتیب با میانگین رتبه 15/4، 85/6، 7/7، 95/7، 9/8، 3/12، 35/14، 25/15، 5/15 و 45/16مورد توجه قرار گیرد. همچنین نتایج نشان داد که بازار صادراتی این محصول انحصار چندجانبه بوده است، بنابراین باید از طریق مشارکت تمامی کشورهای صادرکننده به تعیین قیمت و سهم بازار هر یک از کشورها اقدام نمود.

چکیده تأثیر منفی و مخرب پدیده تغییر اقلیم بر عملکرد و بهره‌وری عوامل تولید کشاورزی در بسیاری از مناطق جهان به‌خصوص در مناطق خشک و نیمه­خشک به اثبات رسیده است. در این راستا، اتخاذ راهبرد‌های نوآورانه برای افزایش انعطاف‌پذیری و سازگاری کشاورزان به منظور تطبیق با تغییرات اقلیمی گسترش یافته است. بنابراین، آگاهی از میزان اثرگذاری راهبردهای تطبیق با اقلیم بر میزان کارایی و عملکرد زراعین حائز اهمیت است. بر این اساس، در پژوهش حاضر، تأثیر راهبردهای تطبیق با تغییر اقلیم همراه با مصرف نهاده‌ها و عوامل خارج از کنترل کشاورز برکارایی فنی با استفاده از مدل مرزی تصادفی اصلاح­شده درونزا (EMSF) ارزیابی شد. داده­ها ازطریق تکمیل 265 پرسشنامه درسال زراعی 1401-1400 و به روش نمونه­گیری تصادفی چندمرحله‌ای برای تولیدکنندگان گندم در منطقه سیستان جمع­آوری شد. به‌ منظور ساختن شاخص تطبیق از روش تجزیه و تحلیل مؤلفه اصلی (PCA) استفاده شد. نتایج PCA نشان داد تغییر اندازه زمین (812/0) خاکورزی حفاظتی (797/0) و تغییر تاریخ کشت (619/0) بیشترین بار عاملی و استفاده از آب باران (219/0) و استفاده از کودهای زیستی (327/0) کمترین بار عاملی راهبردهای تطبیق در بین کشاورزان را دارند. دراین مطالعه، میانگین کارایی فنی گندمکاران 82 درصد محاسبه شد. نتایج برآورد مدل نشان داد که مساعدت نهاده‌های نیروی کار، سموم شیمیایی، کود شیمیایی، آب و ماشین‌آلات به کارایی تولید گندم از نظر آماری مثبت و معنی‌دار است و با اجرای راهبردهای تطبیق با اقلیم توسط کشاورزان، میزان ناکارایی فنی کاهش می‌یابد. همچنین، متغیرهای سطح تحصیلات، تجربه کشاورزی، دسترسی به اطلاعات اقلیمی و دسترسی به اعتبارات در کاهش ناکارایی فنی مؤثرند.

چکیده کشاورزی شهری نه تنها امکان تحقق توسعه پایدار کشاورزی و مشارکت همه افراد جامعه را فراهم می‌آورد بلکه می‌تواند منجر به افزایش توانبخشی در اقشار مختلف جامعه از جمله زندانیان شود. لذا هدف پژوهش حاضر تحلیلی بر اثربخشی پروژه‌های توانبخشی زندان-مزرعه در زندان دیزل آباد کرمانشاه در ایران می‌باشد. جامعه آماری دو گروه از افراد بودند؛ گروه اول شامل 130 نفر از زندانیان دیزل آباد کرمانشاه بودند که با استفاده از فرمول کوکران 97 از آن‌ها به روش نمونه‌گیری سیستماتیک انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. گروه دوم نیز شامل 14 نفر از مدیران و مسئولین و کارشناسان ندامتگاه بودند که به روش سرشماری (کل شماری) مورد مصاحبه قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق ساخته بر مبنای مدل کرک پاتریک بود. پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت. روایی شکلی و محتوایی پرسشنامه نیز توسط اساتید و اعضای هیئت علمی گروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه رازی مورد تأیید قرار گرفت. به­منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS استفاده شد. یافته‌ها در سطح یک الگوی کرک پاتریک نشان داد با اطمینان 99 درصد می‌توان ادعا نمود زندانیان از شرکت در در دوره آموزش کشاورزی شهری رضایت داشته‌اند. در سطح دوم نیز نتایج نمایانگر آن بود که میزان آگاهی زندانیان افزایش داشته است و نمرات آگاهی آنها در دو مرحله قبل و بعد از آموزش از لحاظ آماری معنی‌دار است (p>0.01). علاوه بر این، یافته‌ها در سطح سوم (رفتار) الگوی کرک پاتریک نشان داد با اطمینان 95 درصد می‌توان ادعا نمود سایت‌های الگویی جامع توانسته‌اند در رفتار زندانیان تغییرات قابل توجهی را ایجاد نماید. بررسی یافته‌ها در سطح چهارم مدل نشان داد اگر چه دوره‌های آموزش کشاورزی شهری در ندامتگاه آباد کرمانشاه نتایج و دستاوردهای در حد متوسط به همراه داشته‌اند. اما این دستاورد از لحاظ آماری تفاوت معناداری ندارد. به‌طور کلی بررسی‌ها نشان داد دوره‌های آموزش کشاورزی شهری در ندامتگاه دیزل آباد کرمانشاه تغییرات رفتاری، دانشی، نگرشی را در زندانیان ایجاد نمایند. به گونه‌ای که می‌توان امیدوار بود این برنامه‌های آموزشی اصلاحی بتواند منافع مورد نیاز جامعه و زندانیان را تأمین نمایند. از این رو برنامه‌های زندان مزرعه در قالب برنامه‌های کشاورزی شهری می‌تواند راهکاری مناسب برای توانبخشی زندانیان و توسعه کشاورزی شهری باشند.