اثر تکانههای ساختاری و رفتاری بر قدرت بازاری صنایع غذایی در ایران
دوره 40، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 209-191
https://doi.org/10.22067/jead.2026.96326.1399
مرضیه دینداررستمی، علی رنجبرکی، سید محمد موسی مطلبی
چکیده این پژوهش با هدف بررسی اثر تکانههای ساختاری و رفتاری بر قدرت بازار در ۱۷ زیربخش (کد چهار رقمی ISIC) صنعت غذایی ایران طی سالهای ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۱ انجام شده است. مطالعه حاضر با بهکارگیری مدل خودرگرسیون برداری ساختاری تابلویی (PSVAR) در چارچوب ساختار-رفتار-عملکرد (SCP) برای اولین بار در این زمینه، امکان تحلیل پویای تعاملات بین شوکهای ساختاری و رفتاری را فراهم میسازد. متغیرهای ساختاری و رفتاری مورد بررسی شامل نرخ ارز، هزینه انرژی، شاخص تمرکز، ارزش افزوده، هزینه تبلیغات و هزینه نهادههای واسطهای بودند. نتایج تجزیه واریانس نشان میدهد که بیش از ۸۰ درصد تغییرات قدرت بازار (شاخص لرنر) توسط عوامل ساختاری و هزینهای (شامل هزینه نهادههای واسطهای، ارزش افزوده، انرژی و نرخ ارز) توضیح داده میشود. هزینه نهادههای واسطهای مهمترین عامل اثرگذار منفی بر قدرت بازار شناسایی شده است. تمرکز بازار اثر مثبت و ارزش افزوده نیز از طریق نوآوری، اثر تقویتکننده داشته است. در مقابل، عوامل رفتاری مانند تبلیغات، با سهمی کمتر از ۱٪، نقش کاملاً حاشیهای داشته و بهدلیل محدودیتهای نهادی و حساسیت قیمتی مصرفکننده، نتوانستهاند تأثیر معناداری بر قدرت قیمتگذاری بنگاهها بگذارند. این یافتهها مؤید آن است که قدرت بازار در صنایع غذایی ایران عمدتاً تابعی از ساختار هزینهها، تمرکز صنعتی و سیاستهای کلان اقتصادی است، نه استراتژیهای رفتاری بنگاهها. بر این اساس، با توجه به نقش کلیدی عوامل ساختاری و هزینهای در قدرت بازار صنایع غذایی ایران، پیشنهادات سیاستی شامل مدیریت هزینههای تولید، تقویت نوآوری و ارزش افزوده، مدیریت ریسک ارزی، تنظیم ساختار بازار، بازنگری در استراتژیهای تبلیغاتی و تقویت سیاستهای تنظیم بازار ارائه شده است.
عوامل موثر بر انتخاب استراتژی بازاریابی در مراحل مختلف چرخه عمر محصول
دوره 36، شماره 4، زمستان 1401، صفحه 337-352
https://doi.org/10.22067/jead.2022.17748.0
حسین محمدی، علیرضا ثانی حیدری، عبدالله شهرکی
چکیده یک استراتژی بازاریابی مناسب برای افزایش فروش و سودآوری در مراحل مختلف چرخه عمر محصول ضروری است. هدف اصلی این مطالعه بررسی عوامل موثر بر انتخاب استراتژی بازاریابی در مراحل مختلف چرخه عمر محصول در صنایع غذایی مشهد میباشد. دادهها از طریق یک نظرسنجی جمعآوری شده و پرسشنامهها توسط 88 مدیر بازاریابی صنعت تولید مواد غذایی در سال 1396 تکمیل شده است. برای رسیدن به هدف پژوهش، از الگوی لاجیت چند جملهای برای تعیین تأثیر متغیرهای توضیحی بر احتمال انتخاب یک استراتژی بازاریابی ویژه در مراحل مختلف چرخه عمر محصول استفاده بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که متغیرهای تجربه مدیر، تحصیلات، نوع محصول، رقابتپذیری، برند معتبر و سهم بازار تأثیر معناداری بر استراتژی انتخابی در مراحل مختلف چرخه عمر محصول داشته است. بنابراین، سودآوری یک شرکت در بازار را میتوان با اجرای یک استراتژی بازاریابی مبتنی بر نوع محصول و در ارتباط با مراحل خاص چرخه عمر محصول بهبود داد.
