مطالعه ترکیب بهینه پایدار محصولات کشاورزی منتخب کمآببر ایران
دوره 40، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 317-291
https://doi.org/10.22067/jead.2026.96305.1401
ریحانه اله وردی، حامد رفیعی، اسماعیل پیشبهار، سعید یزدانی، مهدی پندار، عبدالمجید لیاقت
چکیده محدودیت شدید منابع آبی و ناپایداری بازارهای جهانی، ضرورت بازنگری در الگوی صادرات محصولات کشاورزی را دوچندان کرده است. در سالهای اخیر، سیاستهای محدودکننده صادرات محصولات آببر بدون توجه به بازده اقتصادی آب، موجب فاصله ترکیب صادراتی از حالت بهینه شده است. این پژوهش با هدف شناسایی الگوی بهینه صادرات محصولات کمآببر ایران و ارزیابی پایداری بازارهای هدف، با استفاده از دو رویکرد مکمل انجام شده است. هدف این پژوهش، بررسی امکان ارتقای ترکیب صادراتی محصولات کشاورزی منتخب به حالتی بهینه است؛ بهطوریکه درآمد حاصل از صادرات با همان میزان مصرف آب مجازی بیشینه و یا مصرف آب مجازی با همان میزان ارزآوری حداقل شود. در این راستا، ابتدا با استفاده از الگوی زنجیره مارکوف، پایداری صادرات محصولات عمده کشاورزی ایران در بازارهای هدف طی دورهی ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ تحلیل شد. سپس دو الگوی برنامهریزی ریاضی جداگانه تدوین گردید. الگوی نخست با هدف بیشینهسازی درآمد صادراتی تحت قید مصرف آب و الگوی دوم با هدف کمینهسازی مصرف آب مجازی تحت قید درآمد صادراتی برآورد شد. نتایج نشان داد محصولاتی مانند زعفران، با توجه به کارایی اقتصادی بالای آب و ارزش افزوده صادراتی، گزینههای مناسبی برای تمرکز صادرات هستند. همچنین، بازارهایی مانند افغانستان در صادرات زعفران بیشترین پایداری را داشتند، در حالیکه برخی بازارهای بزرگ مانند اسپانیا و امارات ناپایدارتر بودند. بر اساس نتایج الگوهای بهینه در الگوی صادراتی ایران، بدون کاهش درآمدهای ارزی و با چینش صحیح بازارهای هدف و نسبت مناسب صادرات محصولات میتوان در حدود 5 تا 40 درصد در مصرف آب صرفهجویی نمود. از طرفی، نتایج بر امکان افزایش درآمد حاصل از صادرات در بازه 5 تا 55 درصدی با الزام تثبیت مصرف آب در الگو دلالت دارد. بنابراین، باتوجه به نتایج و با استناد بر جز دوم ماده 11 قانون برنامه هفتم توسعه، درنظرگیری مشوقهای صادراتی در این زمینه راهگشا خواهد بود.
تحلیل موانع و محدودیتهای بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی از دیدگاه گلخانهداران استان تهران
دوره 40، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 337-319
https://doi.org/10.22067/jead.2026.96614.1403
محمد خراسانی، فاطمه رزاقی بورخانی، طاهر عزیزی خالخیلی
چکیده بخش کشاورزی ایران با وجود اهمیت حیاتی، با چالشهای ساختاری و ضعف در نظام بازاریابی کارآمد مواجه است. رویکرد بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی (IEM)، بهعنوان یک استراتژی نوآورانه و فرصتمحور برای خلق ارزش در بازارهای خارجی، برای واحدهای گلخانهای استان تهران یک ضرورت راهبردی است. هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل ساختارمند موانع و محدودیتهای بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی در راستای ارائه راهکارهای راهبردی برای توسعه صادرات محصولات گلخانهای است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه بهرهبرداران (مدیران و مالکان) واحدهای تولیدی سبزی و صیفیجات گلخانهای فعال در چهار شهرستان کلیدی استان تهران شامل پاکدشت، پیشوا، ورامین و شهر ری بودند که مجموعاً ۱۹۳۴ واحد را تشکیل میدهند. با استناد به جدول کرجسی و مورگان، حجم نمونه ۳۲۲ واحد تعیین گردید. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی است. دادهها از طریق پرسشنامه گردآوری شده و موانع با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی مبتنی بر روش PLS در نرمافزار SmartPLS نسخه ۳ مورد ارزیابی قرار گرفت. موانع و محدودیتهای بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی با استفاده از هفت مؤلفه (شامل موانع اقتصادی-مالی، حمایتی-قانونی، زیرساختی-نهادی، سیاستگذاری-برنامهریزی، بازاریابی سبز، آموزشی-اطلاعرسانی و اجتماعی-فرهنگی) و ۲۸ گویه نهایی مورد سنجش قرار گرفت. نتایج حاصل از تحلیل عاملی تأییدی حاکی از برازش و پایایی مطلوب ساختار هفتعاملی موانع است و تمامی مؤلفهها در سطح اطمینان ۹۹ درصد معنادار بودند. مطابق یافتهها، مهمترین موانع بر اساس ضریب مسیر بهترتیب عبارتاند از: موانع اقتصادی-مالی (848/0)، موانع حمایتی-قانونی (820/0) و موانع زیرساختی-نهادی (819/0). همچنین، گویههای کلیدی با بالاترین بار عاملی شامل فقدان سرمایه کافی برای استانداردسازی تجهیزات واحدهای کسبوکار و تحریمهای دولتی و محدودیت در ورود نهادههای تولیدی باکیفیت و مجاز بودند. نتایج پژوهش بهوضوح نشان میدهد که موانع کلان محیطی و بیرونی، مؤثرترین چالش در محدودسازی بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی محسوب میشوند. رفع این محدودیتها نیازمند مداخله جدی نهادهای دولتی در قالب حمایت مالی از صادرات، تسهیل فرایندهای اداری و توسعه زیرساختهای هوشمند و زنجیره تأمین سرد است. در این راستا، طراحی مکانیزم اعطای تسهیلات سرمایهای هدفمند صادراتی با نرخ بهره پایین، بهمنظور استانداردسازی و مکانیزاسیون تجهیزات سردخانهای و بستهبندی در واحدهای گلخانهای پیشنهاد میشود.
اثر آمیخته بازاریابی و دانش تخصصی روی عملکرد صادرات شرکتهای کوچک و متوسط صادر کننده خشکبار
دوره 37، شماره 2، تابستان 1402، صفحه 145-156
https://doi.org/10.22067/jead.2023.80703.1176
سارا یارمند، حسین محمدی، علیرضا کرباسی، مریم دهقانی
چکیده صادرات محرک حیاتی رشد اقتصادی در کشورهای مختلف است و به طور قابل توجهی به ورود یک کشور به بازارهای جهانی کمک میکند و موفقیت اقتصادی را افزایش میدهد. در کشورهای در حال توسعه مانند ایران، برنامههای توسعه اقتصادی و اجتماعی، گسترش صادرات بهویژه محصولات کشاورزی با ارزش افزوده بالا را در اولویت قرار دادهاند. رشد صادرات غیرنفتی مانند خشکبار و ورود تولیدکنندگان داخلی به بازارهای جدید جهانی منجر به افزایش تقاضا برای محصولات صادراتی ایران خواهد شد. این امر همچنین منجر به افزایش سطح تولید، افزایش فرصتهای شغلی و ارزش افزوده بیشتر در فعالیتهای مرتبط میشود. برای افزایش عملکرد صادرات، که معیاری حیاتی برای موفقیت یک شرکت در استفاده از منابع و قابلیتهای خود در عرصه بینالمللی در یک دوره زمانی خاص است، تمرکز بر بهبود استراتژیهای بازاریابی و دانش تخصصی بسیار مهم است. بنابراین، این تحقیق با هدف بررسی تاثیر آمیخته بازاریابی و دانش تخصصی بازاریابی بر عملکرد صادرات شرکتهای کوچک و متوسط فعال در صادرات میوههای خشک مشهد در سال 1401 انجام شد. در مجموع 80 پرسشنامه با استفاده از روش نمونهگیری در دسترس بین مدیران ارشد، اعضای هیئت مدیره و مدیران بازرگانی SME های میوه خشک توزیع شد. برای تجزیه و تحلیل دادهها و آزمون فرضیههای تحقیق از مدلسازی معادلات ساختاری استفاده گردید. دادههای آماری و مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد که تأثیر مشترک آمیخته بازاریابی و دانش بازاریابی تخصصی بر عملکرد صادرات مثبت و معنادار است. برای افزایش سودآوری شرکت، برای مدیران ارشد و مدیران فروش بسیار مهم است که این دو عامل را به رسمیت بشناسند و برای کسب مهارتهای لازم، آموزشهای مربوطه را طی کنند. علاوه بر این، مدیران باید از کانالهای توزیع مناسب برای افزایش صادرات خود استفاده کنند و در عین حال کیفیت و بستهبندی محصول را بر اساس ترجیحات خریداران تطبیق دهند.
تعیینکنندههای صادرات و تراز تجاری بخش کشاورزی ایران
دوره 36، شماره 4، زمستان 1401، صفحه 413-429
https://doi.org/10.22067/jead.2023.77925.1148
سپیده ذوالانواری شیرازی، زکریا فرج زاده
چکیده ایران با هدف کاهش وابستگی به درآمدهای حاصل از صادرات نفت و گاز، قصد دارد صادرات غیرنفتی را گسترش دهد. در همین راستا، این پژوهش سعی دارد عوامل تعیینکننده صادرات و تراز تجاری بخش کشاورزی ایران را بررسی کند. برای صادرات از مدل جاذبه و دادههای ترکیبی سالهای 1997تا 2017 استفاده شد. همچنین تراز تجاری بخش کشاورزی و زیربخشهای آن با استفاده از دادههای دوره 1978 تا 2018 مطالعه شد. نتایج مدل جاذبه نشان داد متغیر فاصله بر میزان صادرات اثر منفی دارد. در حالی که اثر متغیرهای تولید ناخالص داخلی ایران و کشورهای واردکننده مطابق انتظار، مثبت بهدست آمد. یافتهها نشان داد یک درصد افزایش تولید ناخالص داخلی سرانه ایران موجب افزایش صادرات محصولات کشاورزی به میزان 42/3 درصد خواهد شد. اما ضریب بهدست آمده برای تولید ناخالص کشورهای واردکننده از اهمیت آماری پایینی برخوردار بود. همچنین مشخص گردید افزایش جمعیت کشورهای واردکننده موجب افزایش تقاضا برای صادرات محصولات کشاورزی ایران خواهد شد. درجه بازبودن اقتصاد اثر مثبت و معنیداری بر صادرات نشان داد. ضریب متغیر نرخ ارز واقعی در حدود 9/0 بهدست آمد و مشخص گردید تغییرات صادرات با تغییرات نرخ ارز هم جهت است. تحریمهای شدید بر صادرات محصولات کشاورزی ایران اثر منفی نشان داد اما تحریمهای کم، فاقد اثر معنیدار ارزیابی شد. همچنین نتایج نشان داد متغیر بحران جهانی اقتصاد میتواند موجب کاهش صادرات محصولات کشاورزی ایران شود. در تصریح تراز تجاری مشخص گردید ارزشافزوده بخش کشاورزی و زیربخشهای آن بر بهبود تراز تجاری اثر مثبت دارد. اما اثر نرخ ارز واقعی بر تراز تجاری بخش کشاورزی و زیربخشهای زراعت و دام و طیور منفی ارزیابی شد که نشاندهنده تأیید تئوری منحنی J است. اما برای زیربخش باغبانی مورد تأیید قرار نگرفت. نوسانات نرخ ارز با استفاده از دو متغیر تغییرات مثبت و منفی این متغیر، و همچنین اثر ARCH حاصل از تخمین مدل خودتوضیح میانگین متحرک در مدل لحاظ شد. اثر این دو متغیر ضمن تفاوت در اندازه ضریب، الزاماً همجهت نبود. اثر متغیر درجه بازبودن اقتصاد بر تراز تجاری بخش کشاورزی و زیربخش باغبانی مثبت ارزیابی شد. به این معنی که تولید آنها مبتنی بر مزیت نسبی است. در حالیکه اثر این متغیر بر تراز تجاری زیربخشهای زراعت و داموطیور منفی بهدست آمد. همچنین پیامد تحریمها بر تراز تجاری منفی ارزیابی شد.
عوامل مؤثر بر انتخاب استراتژیهای ورود به بازار خارجی گیاهان دارویی مطالعه موردی: استان خراسان رضوی
دوره 32، شماره 2، تابستان 1397، صفحه 185-197
https://doi.org/10.22067/jead2.v32i2.72980
سید حسین محمدزاده، علیرضا کرباسی، حسین محمدی
چکیده در راستای کاهش وابستگی اقتصاد ایران به صادرات نفتخام و چرخش بهطرف اقتصاد چند محصولی در صادرات، جهتگیری سیاستهای صادراتی باید به سود صدور کالاهای غیرنفتی از جمله صادرات محصولات کشاورزی تغییر یابد. گیاهان دارویی یکی از اقلام مهم صادراتی بخش کشاورزی است که در سالهای اخیر علیرغم افزایش سطح زیرکشت و تولید، صادرات همپای آن رشد نداشته است. استان خراسانرضوی یکی از استانهای پیشرو در تولید و تجارت گیاهان دارویی بهحساب میآید. امروزه تعیین نوع استراتژی ورود به بازارهای خارجی با توجه به شرایط بازار، یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر توسعه صادرات بخصوص در بخش کشاورزی بهحساب میآید. این مطالعه بر آن است تا به بررسی عوامل مؤثر بر انتخاب نوع استراتژی ورود به بازارهای خارجی گیاهان دارویی شرکتهای صادرکننده استان خراسانرضوی بپردازد. بر این اساس آمار و اطلاعات لازم از طریق تکمیل 64 پرسشنامه از شرکتهای صادرکننده گیاهان دارویی منتخب استان خراسان رضوی (زعفران، گل محمدی، زیره سبز و آویشن) در طی دوره زمانی 1395- 1390 بپردازد. استراتژیهای ورود به بازارهای خارجی به سه دسته استراتژی صادراتی، استراتژی غیرصادراتی و استراتژی بینابینی تقسیم شد. نتایج برآورد الگوی پانل لاجیت چندگانه نشان داد که اندازه شرکت، تجربه صادراتی، ریسکهای صادراتی (ریسک سیاسی، ریسک قیمتی، ریسک بازاری و ریسک برگشت پول)، تحریمها، آمیختههای بازاریابی، تحقیق وتوسعه، تنوع مقاصد صادراتی، داشتن برند معتبر و جذابیت مکان از عوامل اثرگذار بر انتخاب نوع استراتژی ورود به بازارهای خارجی گیاهان دارویی منتخب استان میباشند.
بررسی تاثیر آزادسازی تجاری کشاورزی بر سهم صادرات و واردات بخشهای کشاورزی و خدمات ایران
دوره 25، شماره 4، زمستان 1390
https://doi.org/10.22067/jead2.v0i0.12178
سمانه قلی پور، رویا محمدزاده، محمد بخشوده، یداله آذرین فر، محسن رفعتی
چکیده مطالعه حاضر با هدف بررسی رابطة دراز مدت و کوتاه مدت میان آزادسازی تجاری بخش کشاورزی و سهمهای صادرات و واردات هر کدام از بخشهای کشاورزی و خدمات از کل صادرات و واردات کالاها و خدمات ایران طی دوره زمانی 1340 تا 1387 شکل گرفت که برای این منظور از مدل خود همبستگی برداری بهره گرفته شد. شاخص آزادسازی تجاری از نسبت تجارت (صادرات + واردات) به تولید ناخالص داخلی محاسبه گردید. برای انجام آزمون همجمعی از روش یوهانسن و جوسیلیوس6 استفاده شد. نتایج بدست آمده از آزمون یوهانسن، حاکی از وجود سه رابطه بلندمدت میان متغیرهاست. همچنین نتایج نشان داد افزایش آزادسازی تجاری در بخش کشاورزی، سهم واردات بخشهای کشاورزی و خدمات را در دراز مدت و کوتاه مدت افزایش داده است. از سوی دیگر در کوتاه مدت سهم صادرات بخشهای کشاورزی و خدمات تحت تأثیر این سیاستها کاهش یافته است.
بررسی رابطه نرخ ارز با صادرات محصول خرما
دوره 25، شماره 2، تابستان 1390
https://doi.org/10.22067/jead2.v1390i2.9716
سید ابوالقاسم مرتضوی، الهام دربندی، پژمان اعلایی بروجنی، حامد رفیعی
چکیده چکیده
با توجه به اهمیت صادرات خرما در ایران، این مطالعه به بررسی ارتباط کوتاه مدت و بلندمدت بین صادرات خرما و متغیرهای مهم اقتصادی، بویژه نرخ ارز می پردازد. برای نیل به این هدف، تابع ارزش صادرات خرما با استفاده از الگوی تحلیل همجمعی موسوم به ARDL برآورد گردید. دوره مورد مطالعه سالهای 1386-1360 میباشد. نتایج نشان داد که قیمت صادراتی و ارزش افزوده بخش کشاورزی تأثیری مثبت و معنیدار بر ارزش صادرات دارند. همچنین، متغیر نرخ ارز تأثیر مثبت و معنیداری بر ارزش صادرات خرما دارد که این امر لزوم توجه به اتخاذ سیاستهای مناسب ارزی به منظور حمایت از صادرات و حفظ موقعیت ایران در بازارهای جهانی را خاطرنشان میسازد. در نهایت، باتوجه به ضریب برآوردی تصحیح خطای الگو، در هر دوره حدود 66 درصد از عدم تعادل کوتاهمدت برای رسیدن به تعادل بلندمدت تعدیل میشود.
تحلیل مزیت نسبی و ساختار بازار صادرات جهانی پسته
دوره 24، شماره 1، بهار 1389
https://doi.org/10.22067/jead2.v1389i1.3495
قادر دشتی، محمد خداوردیزاده، رسول محمدرضایی
چکیده چکیده
به منظور کاهش آسیب پذیری اهداف توسعه اقتصادی، گسترش صادرات غیر نفتی و تنوع بخشیدن به درآمدهای صادراتی کشور ضرورت دارد. نظر به اهمیت محصول پسته در صادرات غیر نفتی کشور پژوهش حاضر با هدف تعیین مزیت نسبی و تحلیل ساختار بازار صادرات جهانی پسته صورت پذیرفته است. دوره مورد مطالعه این تحقیق سال های 2006- 2002 را شامل می شود. به منظور تعیین مزیت نسبی کشورهای صادرکننده پسته از دو شاخص مزیت نسبی آشکار شده و مزیت نسبی آشکار شده متقارن و برای تبیین ساختار بازار صادرات جهانی پسته از شاخص های هرفیندال و نسبت تمرکز استفاده گردید. نتایج تحقیق نشان داد که از بین کشورهای صادرکننده پسته تنها کشورهای لوکزامبورگ، آمریکا، سوریه، هلند، قبرس، اسلواکی، یونان و اردن دارای مزیت نسبی در صادرات پسته می باشند. به علاوه نتایج حاصل از شاخص مزیت نسبی بیانگر اختلاف فراوان مزیت نسبی صادراتی کشور ایران نسبت به سایر کشورهای صادرکننده پسته می باشد اما این مزیت نسبی طی سالهای مورد مطالعه در حال کاهش بوده است. هم چنین هر چند که کشور ایران به عنوان بنگاه مسلط 60 درصد از صادرات جهانی پسته را در اختیار دارد ولی بر خلاف انتظار از قیمت صادراتی مناسبی برخوردار نمی باشد. بدین ترتیب در راستای تقویت و تثبیت شاخص محصول پسته ایران توصیه می گردد با در پیش گرفتن سیاست تنوع صادرات، به تدریج از میزان تمرکز کشور به تعدادی بازار محدود و سنتی کاسته شود.
آزادسازی تجاری و اثرپذیری بخش کشاورزی ایران از تکانه های ناشی از آن
دوره 23، شماره 2، پاییز 1388
https://doi.org/10.22067/jead2.v1388i2.2534
محمدرضا لطفعلی پور، یداله آذرین فر، امیر دادرس مقدم
چکیده چکیده
اثر آزاد سازی تجاری و تاثیرات آن بر بخش کشاورزی ایران در خلال سالهای 1346 – 1386 موضوع مقاله حاضر است. بدین منظور بر اساس تئوریها، مدلهای صادرات، واردات، عرضه و تقاضای محصولات کشاورزی تشکیل گردیده و به روش الگوی خود توضیح برداری((VAR ، تخمین زده شده است. همچنین به منظور تعیین میزان تاثیر هریک از متغیر های الگو ها از روش تجزیه واریانس استفاده شده است. نتایج نشان می دهد در حالی شوک حاصل از آزادسازی تجاری تاثیر مثبت و ناچیزی بر تقاضای محصولات کشاورزی دارد، لیکن تاثیر چشمگیری بر عرضه محصولات کشاورزی دارد. در عین حال که شاخص های آزاد سازی تاثیر معنی داری بر واردات محصولات کشاورزی ندارد، لیکن صادرات محصولات کشاورزی تابع شاخصهای آزادسازی میباشند. این امر به دلیل سهم بالای نقش دولت در در بخش واردات محصولات کشاورزی و عدم تبعیت واردات کشاورزی از متغیرهای اقتصادی میباشد.
طبقه بندی JEL:F14, F17, Q17
