برآورد تقاضای مواد غذایی خانوارهای روستایی در ایران در چارچوب مدل QUAID: شواهدی برای طراحی سیاستها
دوره 40، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 189-173
https://doi.org/10.22067/jead.2026.95667.1382
مهدی شعبان زاده خوشرودی
چکیده امنیت غذایی بهعنوان یکی از مهمترین ارکان توسعه پایدار و رفاه اجتماعی، بهویژه در جوامع روستایی، همواره تحتتأثیر تغییرات قیمتی و نوسانات درآمدی قرار دارد. در ایران، فشارهای تورمی سالهای اخیر و کاهش قدرت خرید خانوارها، ضرورت تحلیل علمی الگوی تقاضای مواد غذایی و ارزیابی پیامدهای سیاستهای حمایتی را بیش از پیش آشکار ساخته است. این پژوهش با هدف تحلیل سیاستی تقاضای مواد غذایی در مناطق روستایی ایران انجام شد. دادههای مورد استفاده از پیمایش هزینه و درآمد خانوار سال 1402 استخراج گردید و برای برآورد الگوهای مصرفی، سیستم تقاضای QUAIDS با اعمال محدودیتهای نظری و در نظر گرفتن متغیرهای جمعیتشناختی بهکار گرفته شد. هشت گروه اصلی غذایی شامل غلات، پروتئینها، لبنیات، روغنها و چربیها، میوه و خشکبار، سبزیجات و حبوبات، قند و شیرینی، و ادویه و نوشیدنیها مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که غلات و پروتئینها در مناطق روستایی ایران ماهیت ضروری دارند و کششهای درآمدی و قیمتی آنها پایین است، در حالیکه گروههایی مانند سبزیجات و حبوبات بیشتر بهعنوان کالاهای لوکس عمل میکنند. بررسی کششهای قیمتی متقاطع بیانگر وجود روابط جانشینی و مکملی بین گروههای غذایی بود که در طراحی سیاستهای قیمتی و مالیاتی اهمیت دارد. همچنین، متغیرهای جمعیتشناختی از جمله اندازه خانوار، تحصیلات و سن، تأثیر معناداری بر الگوی مصرف داشتند. یافتههای پژوهش علاوه بر تأیید نتایج مطالعات مشابه داخلی و بینالمللی، با ارائه شواهدی جدید در زمینه حساسیت تقاضای مواد غذایی به تغییرات درآمدی و قیمتی در ایران، بر ضرورت تدوین سیاستهای چندبعدی در حوزه امنیت غذایی تأکید دارد. بر این اساس، بازنگری در یارانههای غذایی، طراحی حمایتهای هدفمند برای کالاهای پرکشش، ارتقای آگاهی تغذیهای، و توجه به ناهمگنی جمعیتی میتواند به بهبود رفاه و امنیت غذایی خانوارهای روستایی کشور کمک کند.
بررسی شاخصهای فقر روستایی و عوامل مؤثر بر آن در ایران
دوره 33، شماره 1، بهار 1398، صفحه 41-54
https://doi.org/10.22067/jead2.v0i0.73388
اسماعیل پیش بهار، شبنم باقرپور، محمد قهرمان زاده
چکیده بدون شک اولین قدم در برنامهریزی مبارزه با فقر در راستای سیاستگذاری در زمینه توسعه، شناسایی هر چه دقیقتر افراد فقیر و شناخت صحیح و آگاهانه از وضعیت فقر است. برای انجام این مهم نیز تعریف، تبیین و کاربرد شاخصهایی برای اندازهگیری فقر که بتواند وجوه مختلف فقر را نمایان سازد ضروری به نظر میرسد. در این راستا تعیین خط فقر و شاخصهای اندازهگیری فقر بسیار مهم میباشد. هدف این تحقیق بررسی شاخصهای اندازهگیری فقر و عوامل مؤثر بر آن در مناطق روستایی کشور ایران میباشد که طی دوره 94-1365 دادههای خام درآمد- هزینه و خصوصیات اجتماعی- اقتصادی خانوار از مرکز آمار گردآوری شده وسپس به برآورد شاخصهای اندازهگیری فقر که شامل شاخصهای مدرن که خود به دو گروه شاخصهای نابرابری ساده شامل، شاخصهای جینی، اتکینسون، آرار و نیز شاخصهای نابرابری قطبی شده شامل، شاخصهای دی- ای-آر، فاسترولفسون، استبان-گرادین-ری و شاخصهای کلاسیک که شامل شاخصهای نسبت سرشمار، شکاف فقر، نسبت شکاف درآمدی، کاکوانی، فقر سن، شدت فقر سن میباشند، پرداخته شده است. نتایج برآورد شاخصهای مورد بررسی که با استفاده از بسته نرمافزاری DASP در نرمافزار Stata محاسبه شدهاند، نشان از افزایش هر دو گروه شاخصها در سالهای ابتدای دوره (70-1365) و سالهای انتهای دوره (94-1391) و کاهش این شاخصها در میان دوره (90-1371) میباشد. در مورد نتایج بررسی عوامل مؤثر بر فقر نیز نرخ تورم، نرخ بیکاری، باروری، بعد خانوار و روند زمانی و جمعیت روستایی دارای اثر مثبت و رشد اقتصادی، شاخص قیمت تولیدکنندگان کشاورزی، موجودی سرمایه خالص بخش کشاورزی و ارزش افزوده بخش کشاورزی دارای اثر منفی بر فقر بودهاند و به عنوان عوامل مؤثر بر فقر شناخته شدهاند.
